EYT için 3 formül! Milyonların beklediği adım atılıyor

Emeklilikte Yaşa Takılanlar(EYT) için kurulacak komite tahlil ve model tekliflerini kıymetlendirerek, “prim, yıl, yıpranmaya” dayalı formüller üzerinde çalışıyor. Birinci adım olarak; Kontratlı çalışanın takım sorunu çözülerek Emeklilikte Yaşa Takılanlar Komitesi kurulacak. Emeklilikte yaşı bekleyenler 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı olan ve hali hazırda emekli olamayanlardan oluşuyor.

EYT İÇİN 3 FORMÜL

Sabah’ın haberine göre, Komisyon, bu tarihten önce çalışması olup emekli olmayan herkesin dâhil olduğu EYT’lilere ait tahlil, model tekliflerini kıymetlendirerek, “prim, yıl, yıpranmaya” dayalı formüller ortaya koyacak.

Primi yetmeyenler için “halk”, vakıf, sandıklar aracılığıyla “iş emekliliği”, aylığın belirli bir ölçüsünün kesilerek daha erken emekli olma imkânı sağlayan “kısmi erken yaşlılık emekliliği, kesintili erken emeklilik”, mühlet tamamlanması üzere seçenekler pahalandırılacak.

EYT düzenlemesi, Toplumsal Güvenlik Kurumu’nun yükünü azaltacak hem de mağduriyetleri giderecek. Emekli olmadıkları üzere iş bulmakta da sorun yaşayan binlerce kişi bulunuyor.

Emeklilikte yaşa takılanların yaş ortalaması 48-49 bandında bulunuyor. EYT konusunda ortaya konulan formüller, çalışmanın ne vakit tamamlanacağı başta olmak üzere merak edilen soruların karşılıkları şöyle:

Emeklilikte Yaşa Takılanların problemlerinin tahlili için nasıl bir formül bulunacak?

EYT konusunda AK Parti kümesi ve bakanlıkça iki koldan çalışma yürütülüyor. Yıpranma hakkı olmayan ağır işlerde çalışanlara, emekliliğine 3-4 yılı kalanlara her yıl için yüzde 4-5 üzere bir oranda kesinti yapılarak erken emeklilik sağlanması seçenekler ortasında bulunuyor. Ayrıyeten 50 yaş ve üstü çalışanlara iş imkânı için vergi, prim teşviki sağlanması, 9 bin gününü dolduran her 360 gün karşılığı dörtte birinin yaştan düşülmesi formüllerinin her biri teknik olarak bedellendiriliyor.

Kesintili, kısmi emeklilik nedir, dünyada uygulamaları var mı?

Kısmi emeklilikle 3600 gününü tamamlayan bayanların 50, erkeklerin de 55 yaşında emekliye ayrılması öngörülüyor. Mühlet tamamlanmasında da bayanlarda 7 bin 200, erkeklerde 9 gün sigortalılık gününü bitirenlerin yaşa bakılmadan emekli edilmesi kelam konusu.

Bazı Avrupa ülkelerinde uygulanan bu modelde yaşı dolduranlar belli bir kesinti ölçüsünü kabul etmeleri durumunda kısmi erken yaşlılık emekliliğine hak kazanabiliyor. Almanya, Finlandiya üzere ülkelerde uygulanan kesintili emeklilik modeli de tartışılan seçenekler ortasında yer alıyor.

Emeklilik için kay yıl kaldıysa her yıl için belirli oranda aylıktan kesinti yapılıyor. Örneğin Almanya’da 63 yaşını dolduranlar yıllık yüzde 3.6 oranında kesinti ile erken emekliliği talep edebiliyor. Emekliliklerine 3-4 yıl kalanlara her yıl için yüzde 4-5 gibi oran üzerinden erken emeklilik kesintisi yapılarak emeklilik imkânı verilebilir.

Prim günü dolmayanlar için bir çözüm olacak mı?

Prim tamamlama da EYT çalışmalarında konuşulan başlıklardan biri. Buna göre, Eylül 1999’dan evvel işe girenler için birinci sigortalı oldukları tarihe nazaran 5 bin ile 5 bin 975 prim günü isteniyor. Bunu tamamlayanların yaşı dikkate alınmadan böylelikle emeklilik imkânı doğuyor. Eksik prim günleri borçlanarak tamamlanabilir.

Doğum borçlanmasında her bir çocuk için 720 güne kadar borçlanma hakkı var. Eksik prim günleri isteğe bağlı sigortayla tamamlanması durumunda ödenecek prim günü sayısının mutlaka 1260 günü geçmemesi gerekiyor.

Emeklilikte yaşa takılan kaç kişi var, bu kapsamda olanlar ne istiyor?

Belirli yaşın doldurulması, hizmet mühleti ya da prim gün sayısı şartlarından rastgele birini tamamlayamayıp emekli olamayanların sayısı 1 milyon 800 bini buluyor. Bunlardan ikisini tamamlayanların sayısı ise 5 milyonun üzerinde. Bu kriterlerden rastgele birini ya da ikisini birden taşımayanların sayısı da 6.5 milyonu geçmiş durumda.

8 Eylül 1999’da kadınlar için 20, erkekler için 25 yıllık sigortalılık süresi ve 5 bin günlük prim ödeme gün sayısı olan emeklilik koşulları değişti. Bu tarihten önce işe başlayan kadınlar için 40-58 ile erkekler 44-60 yaş arasında değişen kademeli geçiş süresi geldi. Bu tarihten sonra işe girenler için de emeklilik yaşı kadınlarda 58, erkeklerde 60’a, prim gün sayısı da 7 bine yükseldi.

EYT düzenlemesi 1999’dan sonra işe başlayanları kapsayabilir mi?

Sigorta başlangıç tarihi 1999 yahut sonrasında olanlar için şu anda geçerli olan emeklilik şartları değişmeyecek görünüyor. EYT ile ilgili düzenlemenin bu tarihten evvel sigorta başlangıcı olan yaş kaidesi dışındaki emeklilik koşullarını tamamlayanların yararlanması bekleniyor.

Yıpranma seçeneği nasıl işletilebilir?

Ağır işlerde, vücut gücüyle çalışanlar için emeklilikte 57-58 yaş şartının yüksek olduğu sıkça lisana getiriliyor. Bilhassa yıpranma hakkı bulunmayan ağır işlerdeki emekçilere erken emeklilik sağlanabilir. Kimi meslek kümeleri için yaş aşağı çekilebilir. Yaşı bekleyenlere prim ödemeden sağlıktan yararlanma imkânı sağlanabilir.

KAYNAK: SABAH

Yorum yapın